این محصولات که با نام تجاری USB Flash Drive  و یا به اختصار UFD شناخته می شوند در ایران با نام های Cool Disk ،فلش دیسک و یا فلش هم شناخته می شوند که البته شاید به یاد ماندن نام اول تا حدودی سوال برانگیز باشد.اما پاسخ به گذشته بر می گردد.

زمانی که Zoltrix  با وارد کردن اولین سری های این UFD ها و تبلیغات گسترده اش برنا م تجاری Cool Disk این نام را در اذهان ماندگار کرد.گرچه Zoltrix  هم اکنون هیچ نشانی از قدرت گذشته خود را ندارد اما این به نوعی  یادگاری زمان برای این برند است.
در مورد امتیاز اختراع و فروش این محصول در دنیا بحث زیاد است.شرکت های مختلفی ادعای ثبت اولین UFD را دارند.

 Trek مدعی است که اولین کمپانی ای بود که برای اولین بار این محصول را با عنوان ThumbDrive"" در سال 2000 فروخت و برای اثبات ادعایش از مدارکی که در سایت DiskOnKey بیان شده بود استفاده می کرد.

در سال 1998 M-Systems (که در نوامبر 2000 توسط SanDisk خریداری شد) کار بر روی این مدل از فلش ها را آغاز کرد و اولین UFD ها را با برند Disgo با ظرفیت های 8،16 و  32 مگابایتی در اروپا توزیع کرد.این درایوها که در آن زمان با شعار تبلیغاتی "فلاپی کش های واقعی" بر رویشان تبلیغ می شد نوید دنیای بدون فلاپی و امید به روزهای استفاده از انواع 256 مگابایتی را می دادند.از سوی دیگر نیز کمپانی امریکایی IBM نیزدر سال 2001 اولین UFD ها را با نام "Memory Key" با ظرفیت MB8 در امریکای شمالی عرضه کرد.IBM مدتی بعد مدل های MB 16 را به بازار عرضه کرد که توسط Trek  ساخته شده بود ولی در سال 2003 برای عرضه فلش های 64 مگابایتی دوباره روی به  M-Systems کرد. به مدعیان می توان Lexar را هم اضافه کرد.در سال 2000  این برند Compact Flash(CF) هایی را به بازار عرضه کرد که از USB  داخلی برخوردار بودند.خیلی زود آسیایی ها نیز شروع به ساختن UFD هایی کردند که ارزان تر از سری Disgo بودند.برندهایی مثل A-Data و PQI از جمله این برندها بودند که در حال حاضر در بازار ایران با توجه به آخرین نظرسنجی باشگاه فعالان ICT از جایگاه چندان مناسبی برخوردار نیستند وبه ترتیب با در اختیار داشتن 7 و 6 درصد از سهم محبوبیت بازار جایگاه های ششم و هفتم را در اختیار دارند.از طرفی بنا برنظر سنجی مذکور ،رشد قابل توجه UFD های پر ظرفیت نشانگر میل شدید بازار به این فلش هاست.به طوری که 4 گیگابایتی ها با  10% و 2 گیگابایتی ها با 9% رشد ، بیشترین رشد این بازار را به خود اختصاص داده اند.

این رشد در مقایسه با سال گذشته محسوس تر هم می شود؛ به طوری که با توجه به شاخص شهریور ماه گذشته ، به ترتیب  از 17 و 15 % رشد برخوردار بودند.

این در حالی است که UFD های 1 گیگابایتی در این مدت تنها با یک رشد 4 درصدی موقتی توانستند 32% سهم خود را حفظ کنند.در حال حاضر UFD های 2 گیگابایتی با 33% و 4 گیگابایتی ها با 18% ،جایگاه های اول و سوم را به خود اختصاص داده اند.همزمان با رشد فزاینده UFD های گیگابایتی ،سقوط درایوهای با ظرفیت 512 مگابایت نیز جالب توجه بود.به طوری که این UFD ها به ترتیب با 7 و 13 % کاهش سهم در فاصله های 6 ماهه شاخص های شهریور و اسفند ،مجموعاً 20% از سهم 30 درصدی خود در سال گذشته را از دست دادند .البته با توجه به کاهش قیمت انواع چیپ ست های حافظه در سال جاری در دنیا ،این کاهش سهم در مورد این درایوها طبیعی به نظر می رسد.مدت هاست که میل به ذخیره حجم بیشتری از اطلاعات با پرداخت پول کمتر تاثیرگذار ترین بخش این بازار بوده است و با توجه به اینکه قیمت چیپ ست ها به طور مستقیم بر قیمت UFD ها تاثیر می گذارد،کاهش قیمت این قطعات در بازار جهانی ،باعث کاهش قیمت در UFD های بازار داخلی شده و طبع مصرف کننده را به محصولی با ظرفیت بالاتر سوق می دهد.بنا بر پیش بینی iSuppli درآمد حاصل از فروش چیپ ست های NAND در سال 2007 با 11 % کاهش به 386 میلیون دلار خواهد رسید. در حال حاضر بنابر گزارش این ارگان در سه ماهه دوم سال میلادی، Samsung  با در اختیار داشتن نزدیک به نیمی از سهم بازار جهانی هم اکنون بزرگترین تولید کننده چیپ ست های NAND است.

بعد از Samsung نیز کمپانی Toshiba با بیش از 25% از این سهم و Hynix با در اختیار داشتن نزدیک به 13 % از سهم بازار جهانی،جایگاه های بعدی را به خود اختصاص داده اند.در بازار جهانی UFD ها نیز ،Phison پردرآمد ترین شرکت سال گذشته  با برخورداری از 31.8% از سهم بازار جهانی و درآمدی بالغ بر 28.7 میلیون دلار در جایگاه اول دنیا ایستاد.بعد از این برند، کمپانی SanDisk با درآمدی بالغ بر 18.1 ملیون دلار و 20% از سهم بازار جهانی ، جایگاه دوم را به خود اختصاص داد . این در حالی است که  مبلغ کل درآمد حاصل از فروش UFD ها در سال  گذشته در بازار جهانی  90.1 میلیون دلار بود که این دو برند نیمی از آن را به خود اختصاص داده اند.

 اما در بازار ایران شرایط کمی متفاوت تر است.با توجه به آخرین نظرسنجی باشگاه فعالان بازار ICT ایران ،UFD های Kingston  مدت هاست که با فاصله زیادی از رقبا بیش از یک سوم سهم محبوبیت شاخص کل بازار را به خود اختصاص داده اند.با توجه به اعتباری که این برند در سال های گذشته در بازار D-RAM  ایران کسب کرده بود به سرعت توانست در بازار تقریباً نوپای فلش های USB نیز به  محبوبیت زیادی برسد.این برند با توجه به قیمت مناسب و تصویری که در ذهن مصرف کننده ایرانی ساخته است هم اکنون 34% از این سهم را به خود اختصاص داده است.کسب این سهم از محبوبیت در حالی است که بازار داخلی با انبوهی از برندهای ارزان قیمت و بعضاً تقلبی مواجه شده و با توجه به تاثیر معیار قیمت بر تقاضای خرید مصرف کننده ای با سطح پایین درآمد،این برند ها بازار رقابتی کاذبی را ایجاد کردند که بخشی از تقاضای موجود را به سمت خود می کشاند.نیاز به زمانی برای استفاده و امتحان کردن برندهای مذکور بود تا مصرف کننده حداقل با یک بار از دست دادن اطلاعاتش،پی به تفاوت کیفیت در چیپ ست های به کار رفته در UFD های مذکور با برندهای معتبر بازار ببرد.سوختن چیپ ست و نشان دادن ظرفیت مجازی و بالاتر از آنچه که واقعاً وجود دارد از جمله مشکلاتی است که ممکن است برای خریداران این دسته از محصولات اتفاق بیفتد.

خوشبختانه با گذشت زمان و با افزایش شناخت مصرف کننده از محصولات موجود در بازار،این محصولات به مرور جایگاه خود را از دست دادند به طوری که امروز عده کمی از مصرف کنندگان هستند که با وجود مشکلات موجود همچنان به این قبیل از محصولات گرایش دارند.با توجه به نظرسنجی مذکور،  Sony در حالی با برخورداری از  9%  از این سهم و با فاصله 25 درصدی ازKingston  در جایگاه دوم قرار دارد که در سایت رسمی اش نسبت به عرضه حجم گسترده ای از  محصولات با برند تقلبی Sony در بازار هشدار داده است .حجم عرضه این دسته از محصولات که UFD ها نیز بخش عمده ای از آن را به خود اختصاص داده اند به اندازه ای است که می توان سهم مذکور را سهم واقعی این برند ندانست؛ به طوری که تنوع پایین مدل های پر ظرفیت SONY با توجه به حجم بالای تقاضا، بسیار پایین تر از آن است که بتوان این سهم را مربوط به محصولات با گارانتی اصل این شرکت دانست.پایین تر از Sony نیز برندهای Apacer،Farassoo و A-Data هر کدام با اختصاص 7% و PQI با 6% از این سهم جایگاه های بعدی را در اختیار دارند.

 از نکات جالب توجه دیگر شاخص ،می توان به سقوط غیر قابل پیش بینی و سوال برانگیز Zoltrix در طول فعالیتش در این بازار از جایگاه دوم به هفتم نیز اشاره کرد.این برند که از پیشگامان عرضه UFD در بازار ایران است ،در سال گذشته 20% از سهم محبوبیت شاخص بازار رادر اختیار داشت و پس از Kingston جایگاه دوم را از آن خود کرده بود.

در شاخص بعدی و به فاصله 6 ماه به یکباره 9% از آن سهم را از دست داد.اما با توجه به قیمت های بالای رقبا و تنوع پایین در بازار،تنها به رتبه سوم سقوط کرد.

6 ماه بعد و در شاخص اخیر Zoltrix  این بار با از دست دادن 6% دیگر ، 4 پله سقوط کرد تا  هم اکنون با برخورداری از 5% از سهم مذکور در جایگاه هفتم و بالاتر از PNY بایستد.شاید بتوان استفاده از نام های چینی بر روی محصولات این برند در شرایطی که تصویر آنچنان خوبی از محصولات این کشور در بازار وجود ندارد را از دلایل کم اهمیت این سقوط دانست اما آنچه که مشخص است جایگاه تنزل پیدا کرده کنونی این برند در ایران است که نیاز به بررسی بیشتر و دقیق تری دارد.

مشکلی که گریبان برند Kingmax را هم گرفت تا  از جایگاه چهارم شاخص به رتبه نهم نزول پیدا کند.اما از طرف دیگر برند PNY که کمتر از یکسال است وار بازار ایران شده است نیز از رشد جالب توجهی برخوردار بوده است.این برند که در شاخص اسفندماه گذشته تنها 0.4% از سهم شاخص محبوبیت بازار  را در اختیار داشت ،هم اکنون سهمش را بیش از 10 برابر افزایش داده و در حال حاضر 4% از این سهم را به خود اختصاص داده است. تنوع و طراحی جالب توجه محصولات ، استفاده از سیاست های بازاریابی نوین،آگاهی و شناخت مناسب از وضعیت موجود در بازار ایران و سیاست های قیمت گذاری هوشمندانه را می توان از عوامل مهم این افزایش سهم دانست.

به هر حال آنچه که بیش از گذشته در این بازار جریان دارد،کاهش تقاضا و پیرو آن عرضه برندهای بی کیفیت و همچنین روند رو به رشد مسیر تقاضا به سمت UFD های معتبر، پرظرفیت و ارزان قیمت است که باعث می شود شرایط کنونی بازار نسبت به سال های اخیر مطلوبتر ارزیابی شود 

انواع مختلف حافظه‌های فلش

Smart media (رسانه هوشمند)

Start Media که امروزه به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. اولین کارت حافظه‌ای است که با فلش NAND به بازار ارائه شد. در این حافظه تنها از یک چیپ فلش استفاده می‌شد که درون یک کارت بسیار نرم و نازک قرار می‌گرفت و از هیچ کنترل کننده توکاری نیز استفاده نمی‌کرد. البته بسیاری از دوربین‌های دیجیتالی هستند که هنوز از این نوع حافظه استفاده می‌نمایند.

 حافظه‌ای با اتصال  USB؛ (USB Memory Stick)

 حافظه‌های فلش با اتصال  USB که اکثر مردم با آن آشنا هستند کاملاً جای فلاپی دیسک‌ها را گرفته‌اند. این نوع حافظه‌ها گاهی در بازار به نام‌های Thumb drive, Jump Drive, USB Key نیز مورد خطاب قرار می‌گیرند.

جهت پشتیبان‌گیری موقتی و انتقال فایل‌ها بسیار مناسب هستند. برخلاف Smart Media این حافظه‌ها دارای یک چیپ کنترل کننده هستند که وظیفه نگهداری و تبدیل سیستم مرتب‌سازی فایل‌ها را به عهده دارند، نوع بزرگ‌تری از این حافظه‌ها دارای کلید محافظت در مقابل نوشتن (Write Protect) و در اکثر موارد چراغ نشان دهنده فعالیت می‌باشند.حافظه‌های فلش با  اتصال USB در ظرفیت‌های 256 مگابایت تا 32 گیگابایت یافت می‌شوند و سرعت انتقال آنها به 22 مگابایت در ثانیه می‌رسد.علاوه بر پارامترهای سرعت و ظرفیت که نقش تعیین کننده‌ای در قیمت فلش‌های USB ایفا می‌کنند ویژگی‌های دیگری نیز مانند روکش فلزی استفاده شده در آن و یا وجود قابلیت رمزگذاری نیز در قیمت آن‌ها تأثیرگذار می‌باشد.

 فلش فشرده یا CF؛ (Compact Flash)

فلش‌های فشرده یا CFها از سال 1994 توسط شرکت Sandisk به بازار ارائه شد و یکی از قوی‌ترین پیکربندی سخت افزاری برای کارت‌های فلش محسوب می‌شوند که از قدرت ماندگاری بالایی برخوردار هستند.

همچون Smart Media، تولید CFها نیز موفقیتی بزرگ در صنف دوربین‌های دیجیتالی محسوب می‌شود و امروزه استفاده از آن در دوربین‌های دیجیتالی بسیار رایج است.

از نظر سرعت CFها به چهار دسته تقسیم می‌شوند.

بعضی از کارت‌های CF این قابلیت را که دارند که از UDMA با سرعت انتقال 300X (چهل و پنج مگابایت در ثانیه) پشتیبانی می‌کنند البته به شرطی که دستگاهی که به آن متصل می‌شوند نیز دارای چنین قابلیتی باشند که برخی از دوربین‌های دیجیتالی پیشرفته امروزه از چنین خصوصیتی برخوردار می‌باشند. CFها در ظرفیت‌های 32 مگابایتی تا 64 گیگابایتی در بازار یافت می‌شوند.

 همچنین آن‌ها از یک چیپ کنترل‌کننده برخوردار هستند که عملیات نقشه کشی و تبدیلات سیستم مرتب سازی فایل‌ها را به عهده دارند.

Secure Digital (حافظه‌های SD)

کارت‌های SD که بصورت‌های دیگر Mini SD؛ و Micro SD، SDHC (با ظرفیت بالا)؛ Mini SDHC و Micro SDHC نیز وجود دارند نوعی از حافظه‌های فلش هستند که روز به روز بر میزان استفاده از آن‌ها افزوده می‌شود.

از نظر فیزیکی حافظه‌های SD کوچک و سبک هستند لذا کاربرد آن‌ها در وسایل دیجیتالی قابل حمل مانند دوربین‌های جیبی بسیار مناسب می‌باشند.

نام دیجیتال ایمن بدین دلیل به آنها اختصاص داده شدده که مدل‌های اصلی آن یعنی SD و SDHC دارای یک کلید متحرک محافظت در مقابل نوشتن می‌باشند.

سرعت انتقال کارت‌های SD با ظرفیت پایین که از حداقل ویژگی برخوردار است 10 مگابایت در ثانیه و در کارت‌های SD که از قابلیت‌های بالایی برخوردارند 20 مگابایت می‌باشد.

Memory Stickهای شرکت سونی

این حافظه‌ها محصول اختصاصی شرکت سونی می باشند که کاربران دستگاه‌های شرکت خود را به استفاده از فقط چنین نوع حافظه‌ایی ترغیب و مقید می‌نمایند.

حافظ‌ه‌های شرکت سونی به 5 دسته تقسیم می‌شوند:

1/ اوریجینال

2/ Micro با ظرفیت‌های 512 مگابایت، 1، 2 و 4 گیگابایت.

3/ MS Duo که فقط ظرفیت 128 مگابایتی آن در بازار موجود است.

4/ MS Pro Duo با ظرفیت‌های 512 مگابایت،1، 2، 4 و 8 گیگابایت.

حداکثر سرعت انتقال داده‌ها در سه مدل اخیر 20 مگابایت در ثانیه است.

5/ MS Pro-HC Duo: در ظرفیت‌های 1، 2 و 4 گیگابایتی موجود است و حداکثر سرعت انتقال آن 30 مگابایت در ثانیه است.

طبق اعلام شرکت سونی نوع جدیدتر مدل Micro جهت استفاده در تلفن‌های همراه طراحی شده است که به زودی به بازار ارائه خواهد شد و ثانیاً دیگر شرکت نوع اصلی (اوریجینال) این حافظه را پشتیبانی نخواهد کرد.